O beskidzkich góralach, podawaniu baraniny, imprezach folklorystycznych w Ustroniu i trudnościach związanych z przygotowaniem Mistrzostw Polski w Podawaniu Baraniny rozmawiamy z pomysłodawcą imprezy – Janem Sztefkiem, Wielkim Zbójnikiem Ogniska Górali Śląskich w Ustroniu. 

Andrzej Drobik: Czy przyrządzanie baraniny jest częścią naszej tradycji, może trochę zapomnianą?

Jan Sztefek: Baranina była w powszechnym użyciu jeszcze przed wojną. Są nadal domy, w których się ją przyrządza i podaje. To domy, gdzie jeszcze dzisiaj hoduje się jedną lub kilka owieczek. W czasach po II Wojnie Światowej rzucano do sklepów stare mięso baranie – stąd też większość pamięta z dzieciństwa baraninę, jako najgorszy gatunek mięsa, a to nieprawda. Baranina, świetnie przyrządzona, z młodych sztuk jest doskonała i przede wszystkim bardzo zdrowa.  Ale nawet ze starej sztuki da się wyczarować bardzo dobre danie. Wiem, że potrafi to zrobić p. Jan Śliwka z Wisły, który  także  grillował  na BARANINIE.

Czy jesteście zadowoleni z frekwencji? Chodzi mi zarazem o publiczność jak i kucharzy, którzy są najważniejszym elementem imprezy. 

Frekwencja była w sam raz. Ludzie, jak to bywa, przychodzili i odchodzili. Cieszyłem się, ze nie było więcej naraz, bo dopiero co w parku i amfiteatrze została posiana trawa i mieliśmy bardzo  ograniczoną przestrzeń działania. Ten fakt całkowicie zmienił nam atmosferę, myślałem nawet żeby imprezę odwołać - ale jakoś z tego wybrnąłem. Jeśli chodzi o kucharzy – to wyszło na moje. Bo dziewięć ekip jest ilością maksymalną. Trzeba było dokonać selekcji przed Mistrzostwami, bo Baranina ma swoją renomę i jak pan wie, była w tym roku w Kulinarnym Pucharze Polski – najbardziej prestiżowym konkursie. To był zaszczyt ale też i duże wyzwanie. Zakwalifikowano 12 drużyn. 3 nie dojechały w tym ze Słowacji, a to oni wygrali w tamtym roku. Ich szef prawie beczał jak do mnie zadzwonił rano, że nie da rady przywieźć swojej drużyny, bo się rozchorowała. A miałem dla niego Dyplom Honorowego Zbójnika i piękny obuszek. Lubo Kubla, bo o nim mowa, jest zresztą naszym ambasadorem na Słowacji. 

Czy impreza będzie się odbywała w następnych latach?

Powiem szczerze, że na razie mam dość. Bo jak zrobić taką chwaloną w Polsce i zagranicą imprezę za  przyznane nam 6 tysięcy złotych? Te pieniądze wystarczają na nagrody, nagłośnienie i zużyty prąd. Już nie za wynajęcie amfiteatru. A skąd wziąć na resztę? Starosta pokrył występ kapeli Kaza Urbasia. Poratował nas częściowo Urząd Marszałkowski, ale i tak ponad 50 % budżetu w którym nie ujmuję kosztów organizacji musimy zdobyć. Widział pan ile wystąpiło kapel, jak świetnego mamy konferansjera, ile stoisk rzemiosła… Musieliśmy ugościć też gości Miasta – ośmioosobową delegację Węgrów z gór Matra. Ale z drugiej strony widzę, że są ludzie, którzy z całej Polski przyjeżdżają tylko na BARANINĘ. Niektórzy domagali się nawet ode mnie za to obuszka. Byli w tym roku także profesorowie i obserwatorzy ze Słowacji i Czech. I ponownie proponowano mi zorganizowanie BARANINY w innym mieście. Powiem więc krótko – waham się.

Jest Pan prezesem Ogniska Górali Śląskich w Ustroniu. Na jakich działaniach propagujących "góralskość" się skupiacie?

Jestem prezesem zwanym u nas Wielkim Zbójnikiem – tak jest to nawet zapisane w KRS. Plany i programy mamy ambitne i nadzorowane przez naszego Zbójnika nad Zbójnikami prof. Daniela Kadłubca. – Honorowego Obywatela Ustronia. Działamy tak naprawdę na różnych frontach - to cała litania. Gdy widzę, że warto coś zrobić – robię. Natomiast ludzie pamiętają najbardziej happeningi: BRODYWAY na Manhattan, Ingres trombity czy Pożegnanie stringów. Nikogo nie interesuje natomiast, że walczymy o ratowanie naszych hal, o zmianę mentalną mieszkańców górskiej części Śląska Cieszyńskiego po obu stronach Olzy. Zresztą cały czas włączamy się w nowe działania. Widzimy, że ktoś chce współpracować doradzamy i czasami inspirujemy. Nie chcę też zdradzać planów, bo to są często plany konkretnych ludzi, nie tylko moje. Jak tylko się uporam z rozliczeniem BARANINY – będę uzupełniał informacje na tworzonej właśnie stronie www.gorale.ustron.pl 

Jest Pan Góralem, Ślązakiem, Cieszyniakiem? Pytam o tożsamość mieszkańców górskich części Śląska Cieszyńskiego. 

Jestem po trosze tym wszystkim, a  dodałbym jeszcze: Ustroniakiem, Wiślokiem, Zaolziakiem  (bo na Zaolziu są korzenie mojego świetnego ś.p. ojca).  Do niedawna czułem się też Krakusem. Czuję się Europejczykiem ale widzę, ze coraz gorzej posługuję się innym językami. Dokonałem zresztą wielu ciekawych odkryć genealogicznych – ale to temat rzeka…

Kiedyś mieliśmy festiwal „Tam gdzie biją źródła” na Równicy. Teraz jest niewielka impreza w amfiteatrze. Wiślański TKB atakuje turystów chińszczyzną. Czy uważa Pan, że na duże wydarzenie folklorystyczne w Ustroniu jest miejsce?

„Gdzie biją źródła” nie jest aż tak małą i złą imprezą. Ale nie jest już robiona jak kiedyś, gdy nazwa była trochę inna - przez pasjonatów. Wpadła w rutynę. Na Tydzień Kultury Beskidzkiej w ogóle nie jeżdżę, bo jak sam pan mówi – od  dawna pachnie tandetą. Z drugiej strony można czerpać inspiracje – myślę tutaj o kapelach i podziwiać sprawność finansową organizatorów. Oczywiście, że Ustroń powinien być kojarzony z jakąś dużą imprezą związaną z folklorem. Zdaje się, że dociera to także do decydentów, bo ja  słyszę wszędzie, że „Folk & coś tam” – to ślepa uliczka. Szkoda na to forsy.

Rozmawiał: Andrzej Drobik

Od lewej: Zbójnik Najpotęzniejszy Andrzej Wojcieszek i Wielki Zbójnik Jan Sztefek. fot. Michał Pilch